Thế giới

Khi Obama muốn là "Tổng thống Thái Bình Dương đầu tiên của Mỹ"

Cập nhật lúc 26-09-2010 19:23:17 (GMT+1)
Tổng thống Mỹ Obama (thứ 5 từ trái), Chủ tịch Nguyễn Minh Triết (thứ 7 từ trái) và lãnh đạo các nước thành viên ASEAN tại Hội

 

Khi ASEAN đang gặt hái những tiến bộ thực sự trong hội nhập, còn Mỹ đang tìm chiến lược châu Á toàn diện với nhận thức rằng quan hệ với ASEAN có vai trò sống còn, hội nghị thượng đỉnh Mỹ-ASEAN lần này là lúc tập trung cho nhiệm vụ kết nối lợi ích.


Vị thế không thể phủ nhận của ASEAN

Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ-ASEAN lần hai sẽ diễn ra tại New York (Mỹ) vào ngày 24/9 với chủ đề "Duy trì sự ổn định khu vực". Đồng chủ trì cuộc gặp này với Tổng thống Mỹ Obama là Chủ tịch nước Việt Nam Nguyễn Minh Triết, với cương vị là Chủ tịch ASEAN.

ASEAN được xem là tổ chức khu vực thành công nhất trong thế giới thứ ba, thu hút sự chú ý của những nước quan trọng nhờ sự phát triển, vị trí chiến lược và dân số lớn. Bằng chứng về tầm quan trọng của ASEAN được minh chứng bằng việc tổ chức này là động lực của ba cơ chế khu vực lớn hơn, đó là tiến trình ASEAN+3, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và tiến trình Thượng đỉnh Đông Á (EAS).

Với sự ra đời của Hiến chương ASEAN năm 2008, khối này đang đạt được tiến bộ thực sự trong việc hội nhập 10 nước thành viên, với 600 triệu dân và nền kinh tế đạt 1,3 nghìn tỉ USD. Trên mặt trận kinh tế và tài chính, ASEAN đã thiết lập Khu vực thương mại tự do khu vực: hơn 95% hàng hóa được trao đổi giữa các nước ASEAN mà không phải đóng thuế, thương mại nội khối đã trở thành thị trường lớn nhất đối với các thành viên trong thập niên qua. ASEAN và ba quốc gia đối tác là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đã khởi động Thỏa thuận Đa phương hóa Sáng kiến Chiềng Mai (CMIM), lập cơ chế hoán đổi tiền tệ và quản lý khủng hoảng trị giá 120 tỉ USD cho các nền kinh tế khu vực. Sự hài hòa hóa về hải quan và tự do hóa các dịch vụ tài chính cũng đang có những tiến bộ.

Trong quan hệ với Mỹ, về thương mại và đầu tư, ASEAN chiếm 153 tỉ USD đầu tư của Mỹ - nhiều gấp ba lần mức 45 tỉ USD vào Trung Quốc và gần 10 lần mức 16 tỉ vào Ấn Độ. Con số này thậm chí còn chưa tính tới đầu tư vào ngành dầu khí, với số lượng có thể làm tổng số tiền tăng gấp đôi. Mỹ là thị trường lớn nhất của ASEAN, và ASEAN là thị trường lớn thứ tư của Mỹ, sau NAFTA, EU và Nhật Bản.

Về mặt chiến lược, hai hiệp ước đồng minh của Mỹ - với Philippines và Thái Lan là những thành viên quan trọng của khối này. Các nước khác như Indonesia và Việt Nam có những lợi ích chung quan trọng với Mỹ và nhiều khả năng sẽ trở thành các đối tác an ninh và chiến lược gần gũi hơn trong những năm tới. Các tuyến đường biển quan trọng nhất của thế giới, các đối tác chính trong những nỗ lực chống khủng bố, những liên hệ mang tính sống còn đối với trợ giúp nhân đạo và giảm nhẹ thiên tai, giảm nhẹ ảnh hưởng của sự biến đổi khí hậu. Mỹ cũng có các mối quan hệ xã hội và văn hóa quan trọng với khu vực này.

Obama khoả lấp khoảng trống

Tổng thống Obama tự coi mình là "Tổng thống Thái Bình Dương đầu tiên của Mỹ". Mới lên cầm quyền được 10 tháng, Tổng thống Obama đã cử Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng Ngoại giao đến ASEAN và sau đó là đích thân ông. Ông nói rõ Mỹ chú ý đến Đông Nam Á, khác hẳn thời ông Bush mải lo chuyện Trung Đông mà lơ là Đông Nam Á.

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - ASEAN đầu tiên vào ngày 15/11 năm ngoái tại Singapore là động thái khẳng định sự trở lại của Mỹ ở châu Á. Đó là lần đầu tiên một Tổng thống Mỹ trực tiếp gặp các nhà lãnh đạo của toàn bộ 10 nước thành viên ASEAN. Bước đi này lập tức được giới phân tích khu vực và Mỹ đánh giá là khôn ngoan. Trong tuyên bố chung kết thúc hội nghị, Mỹ đã công nhận ASEAN là ''đối tác thiết yếu'' trong việc phát huy hòa bình, ổn định và thịnh vượng trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Đối với Mỹ, ASEAN đã giữ một vị trí ''trung tâm'' trong tiến trình xây dựng các cơ chế liên kết toàn khu vực.

Xuất phát từ nhận thức trên, nhân cuộc họp ngày 15/11, Tổng thống Obama đã loan báo nhiều quyết định trong chiều hướng nâng cao quan hệ với khối ASEAN. Trước hết là duy trì cuộc họp cấp cao với ASEAN trong năm 2010.

Trở lại những năm trước, mặc dù là cường quốc ở Thái Bình Dương, nhưng Mỹ vẫn không có một chiến lược châu Á toàn diện. Thực tế, cách tiếp cận của Mỹ với châu Á chỉ tập trung chủ yếu vào khu vực Đông Bắc Á - Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Triều Tiên và 5 năm nay gần đây là Ấn Độ. Sự thật là mặc dù Mỹ có tiềm năng sức mạnh lớn trong khu vực, nhưng chính sách của Mỹ đã không kết nối được các điểm và xây dựng nó thành một chiến lược hợp lý và ăn khớp. Phần còn thiếu cho chiến lược châu Á khôn ngoan chính là một chiến lược lâu dài, nghiêm túc và cân bằng đối với Đông Nam Á.

Obama nhận thức được rằng mối quan hệ mạnh mẽ với ASEAN có vai trò sống còn đối với lợi ích của Mỹ tại châu Á. ASEAN là nơi các quốc gia quan trọng nhất ở châu Á - Thái Bình Dương gặp nhau và cạnh tranh - và Mỹ không thể rút lui hay đánh giá quá thấp những lợi ích căn bản của mình trong khu vực hết sức quan trọng này. Giờ là lúc Mỹ cần tập trung vào việc thực hiện nhiệm vụ đó.

Chính quyền Obama đã thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ đến việc khỏa lấp khoảng trống này. Thái độ của chính quyền mới ở Washington được chào đón. Mỹ đã là thành viên của Diễn đàn An ninh Khu vực ASEAN (ARF). Các nước Đông Nam Á mới đây đã quyết định mở rộng Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS - cơ chế được thành lập vào năm 2005 theo sáng kiến của ASEAN) bằng cách mời Mỹ và Nga tham gia với mong muốn tăng cường quan hệ với Washighton và Mátxcơva. Một quốc gia không thể tham gia EAS nếu nước đó không tham gia "Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác" (TAC), không được ASEAN chính thức công nhận là một "đối tác đối thoại" và không có các quan hệ hợp tác thực chất với ASEAN. Quyết định tham gia EAS phù hợp với chủ trương của Washington muốn khôi phục ảnh hưởng của mình tại Đông Nam Á.

Cao trào quan hệ Mỹ-ASEAN

Tổng Thư ký ASEAN Surin Pitsuwan cho biết Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-ASEAN lần này thể hiện sự quan tâm cũng như quyết tâm của Mỹ trong việc hợp tác với ASEAN trong lĩnh vực thương mại, đầu tư, năng lượng, môi trường, sự ấm lên trên toàn cầu và những cuộc xung đột văn hóa trên thế giới.

Trong dự thảo tuyên bố chung của Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN-Mỹ do Mỹ chuẩn bị, Washington đề xuất nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do lưu thông hàng hải, ổn định trong khu vực, tôn trọng luật pháp quốc tế và tự do buôn bán ở vùng Biển Đông. Những chủ đề khác trong chương trình nghị sự bao gồm "Cơ cấu khu vực và các kế hoạch cho tương lai", trong đó Mỹ cuối cùng sẽ tham gia EAS. Tại hội nghị, Mỹ cũng sẽ thảo luận về "Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương" cũng như những lĩnh vực khác trong quan hệ hợp tác kinh tế ASEAN-Mỹ. Đây là những bằng chứng sống động cho thấy cao trào trong quan hệ mới giữa Mỹ và ASEAN.

Sau Hội nghị ngày 24/9 tại Mỹ, do phải tham sự Hội nghị Thượng đỉnh G-20 do Hàn Quốc tổ chức, Hội nghị Các nhà lãnh đạo APEC do Nhật Bản tổ chức và Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á do Việt Nam tổ chức cũng như thực hiện chuyến thăm chính thức Ấn Độ, Tổng thống Mỹ Barack Obama và các nhà lãnh đạo ASEAN sẽ có thêm cơ hội để thúc đẩy sự thân thiết lẫn nhau. Quan hệ Mỹ-ASEAN vì thế cũng sẽ nồng ấm hơn.

Năm 2011, Indonesia sẽ giữ chức Chủ tịch luân phiên của ASEAN. Tổng thống Obama từng sống ở Indonesia và sau khi lên nắm quyền, ông không giấu giếm mong muốn quay lại thăm Indonesia. Vì thế, việc tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á do Indonesia tổ chức trong vai trò Chủ tịch luân phiên của ASEAN sẽ là thời cơ cho Obama tăng cường quan hệ với khu vực. Khi đó, quan hệ Mỹ-ASEAN sẽ đạt đỉnh cao mới.

Năm 2011 cũng là năm Mỹ tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh APEC ở Hawaii. Xét về tổng thể, các nước ASEAN ủng hộ khung hợp tác châu Á-Thái Bình Dương do Mỹ dày công thiết kế, nên Hội nghị ở Hawaii không chỉ sẽ là thời khắc chúc mừng sự ra đời của khung hợp tác khu vực châu Á-Thái Bình Dương, mà còn là mốc đánh dấu quan hệ Mỹ-ASEAN đạt đến cao trào.

Nguyễn Viết
Tổng hợp

Theo Dantri

Ảnh trong bài: Nếu không ghi thêm, tất cả các ảnh trong bài này chỉ mang tính minh họa và có bản quyền như nguồn tin gốc đã đưa.

Tin liên quan

 

Booking.com
Tiêu điểm

Thảo luận

Quảng cáo