Thế giới

Tôi không sợ trở thành người giỏi giang như đàn ông - Superstar của thơ ca Ả rập

Cập nhật lúc 26-03-2018 22:25:00 (GMT+1)
Nhà thơ Hissa Hillal (ảnh rozhlas.cz)

 

Nói đến xã hội Ả rập, có lẽ ai cũng hình dung đến những người phụ nữ choàng kín khăn đen, khép nép ngồi bên chồng con như những cái bóng. Bài báo đây mang lại một hình dung khác về những bóng áo choàng đen kín mít ấy, về tài năng, về sự can đảm, và về cả nền văn hóa ít nhiều xa lạ với người Việt.


„Tôi bắt đầu viết để bày tỏ các suy nghĩ bên trong của mình, tôi được biết đến nhờ các bài thơ lãng mạn. Có điều tôi đã lớn khôn lên, nhiều tuổi thêm và có thêm nhiều kinh nghiệm, và càng ngày càng gặp nhiều điều làm tôi chững lại. Tôi nhìn thấy trong thơ tiềm năng thể hiện sự phản đối“

Bà đứng trên sân khấu truyền hình, một phụ nữ duy nhất giữa toàn đàn ông - và dưới tấm khăn choàng kín đầu bắn ra các vần thơ vào những người Hồi giáo cực đoan, là những người tước bỏ của cô các quyền con người và chà đạp lên đức tin của bà. Bà đã giành được sự trân trọng và ngưỡng mộ tuy nhiên cả những lời dọa giết. Hissa Hillal đã lọt vào vòng chung kết của cuộc thi Nhà thơ của cả triệu người và nhà thơ - superstar. "Thơ của tôi đề cập đến những điều mà ai cũng biết, mà không ai dám nói", nhà thơ nữ đến từ Saudi Arabia cho biết trong buổi nói chuyện dành cho iROZHLAS.cz.

Giữa sân khấu có một chiếc ghế màu đỏ, người phụ nữ chùm khăn kín toàn màu đen sẽ ngồi vào đó. Hít một hơi thật sâu, bà biết không chỉ có ba người trong ban giám khảo và khán giả trong phòng mà cả ống kính truyền hình cũng đang chĩa vào mình, ghi lại từng cử động của bà và truyền tại chỗ, trên khắp các nước Ả rập.

Và cả từng lời của bà. Người phụ nữ mặc toàn màu đen chính là một trong những người giỏi nhất, thành công nhất trong cuộc thi Nhà thơ của hàng triệu người (Milion's Poet). Show truyền hình được yêu chuộng có được một lượng người xem khổng lồ, gồm gần 70 triệu người khán giả, có gì đó như tương tự chương trình Superstar. Chỉ có điều ở đây người ta không thi hát các bài hát của người khác, mà người ta thi năng khiếu ngâm thơ. Thơ của chính mình.

Có hàng ngàn nhà thơ đã cố gắng giành lá cờ mang danh hiệu nhà thơ giỏi nhất, ngôi sao thơ phú, nhưng chỉ có khoảng 50 người lọt vào đứng trước ống kính truyền hình. Hissa Hilal, nhà thơ nữ nổi tiếng đến từ Saudi Arabia là một trong số họ. Rất nhanh sau đó bà là người phụ nữ duy nhất giữa toàn đàn ông. Ban giám khảo ngợi khen bà một cách đầy ghi nhận, tiếng nói của khán giả lót đường cho bà tới tận vòng chung kết. Sau đó đến vòng thứ ba, và cùng với nó là bài thơ định mệnh.

Đôi mắt đen sáng lên từ khe hở nhỏ của chiếc khăn choàng đầu: "Bài thơ ngày hôm nay của tôi là dành cho một đề tài rất cần phải có lòng can đảm. Nhiều người sợ. Và im lặng, mặc dù họ cũng nhìn thấy sự nguy hiểm đang bao trùm cả nước. Rất nhiều các nhà thơ viết về bản thân và về những điều chẳng hề quan trọng. Nhưng một khi đã đi ra sân khấu, thì bạn cần phải nói lên các vấn đề cốt lõi."

Và thế là Hissa cất tiếng:

Tôi thấy sự ác độc trong đôi mắt fatwa** sinh sự
Trong thời đại luật pháp bị coi ngang như tội ác
Khi tôi bóc trần sự thật
Con quái vật hoảng loạn chui ra từ nơi ẩn nấp
Tàn nhẫn cả trong suy nghĩ và việc làm
Điên cuồng và mù quáng
Hắn khoác lên mình chiếc áo khoác tử thần
Khi sự thật bị tôi bóc trần
Con quái vật hoảng loạn chui ra từ nơi ẩn nấp
Tàn nhẫn cả trong suy nghĩ và việc làm
Hắn khoác lên mình chiếc áo khoác tử thần
Và giảng giải, với sức mạnh của kẻ bề trên nắm quyền chuyên đe dọa
Và đọa đầy những ai chỉ ước nguyện hòa bình

(Dịch thoáng)

**Fatva: là lý giải/phán quyết hợp pháp, có thẩm quyền do một học giả Hồi giáo đưa ra đối với một câu hỏi của cá nhân hay một tòa án, mà không được luật pháp đề cập tới và vì thế, không thể ràng hoặc không thể thi hành. Nếu người hỏi không hài lòng với lý giải/phán quyết được đưa ra, anh ta có thể tìm một học giả khác để hỏi ý kiến, một khi đồng ý với lý giải/phán quyết, anh sẽ phải tuân theo. Trong lịch sử, các lý giải fatva tồn tại độc lập, không phụ thuộc vào tòa án. Ngày nay, các nước Hồi giáo tìm cách kiểm soát các lý giải/phán quyết fatva thông qua các tổ chức cố vấn/tham vấn chính thức nằm trong các bộ về tín ngưỡng. (Theo định nghĩa trong các nghiên cứu về Hồi giáo của Oxford online)

Hissa Hillal đứng trên sân khấu giữa những nhà thơ Ả rập khác. (ảnh rozhlas.cz)

Sau một thoáng im lặng công chúng vỗ tay vang dội. Hissa lọt vào vòng chung kết, có điều đi theo bà không chỉ là những người ngưỡng mộ thơ, mà còn cả những người giận dữ. Cùng với một lượng khán thính giả bình bầu cho bà, còn có một lượng khác truy đuổi và hăm dọa hành hung. Vì thế không có gì đáng ngạc nhiên khi bà Hissa nhận lời mời tham dự Liên hoan phim Một thế giới, thì người phóng viên chụp ảnh không đi theo tôi đến gặp bà. Bởi khăn choàng của bà đã ở lại Saudi Arabia.

Chị có nhớ bài thơ đầu tay của mình không?

(Mỉm cười) Bài thơ đầu tay thì tôi không nhớ. Tôi nhớ bài thứ 5 hoặc thứ 6, tên là Dòng tộc lên án nhà thơ nữ của mình. Tôi viết bài thơ này lúc khoảng 16 tuổi và hồi đó việc các nhà thơ nữ in thơ là không thể chấp nhận được. Nó đã là truyền thống, mặc dù trước kia không như thế. Trước kia, phụ nữ có thể thoải mái sáng tác nhưng sau thì thôi, rồi gặp rắc rối, và tập thơ đầu tay của tôi đã bị đốt.

Khi viết bài Kasída này (thơ truyền thống của người dân Ả rập cổ, từ thời tiền Hồi giáo, được yêu thích và lan dần sang phương Tây và châu Âu) tôi hẵng còn đi học. Tôi chẳng có một chút quyền nào đối với chính bản thân mình, và cũng không nghĩ đến việc sẽ gửi thơ của mình đi đâu đó để in.

Nhưng sau đó chị bắt đầu ra sách: các tập thơ, bài viết, và cả sách. Thấy bảo chị đang viết một tác phẩm, chị có thể cho biết, tác phẩm đó là viết về chuyện gì?

Có lẽ tôi không nên nói ra, kẻo lại bước không qua (mỉm cười). Nhưng… đó là về cuộc đấu tranh của những người phụ nữ trong lĩnh vực thơ phú và cả sự phản đối của họ đối với mối tương quan chính trị và xã hội.

Chị đã có nhà xuất bản nào chưa?

Có, tôi có, cuốn sách sẽ ra lò.

Nhà thơ, hay là người chiến sĩ?

Chị có kể rằng, từ nhỏ chị đã yêu thơ, rằng cha mẹ đã dẫn dắt chị đến với tình yêu đó. Khi bắt đầu viết, chị thấy thế nào?

Tôi bắt đầu viết để bày tỏ các suy nghĩ bên trong của mình, tôi được biết đến nhờ các bài thơ lãng mạn. Có điều tôi đã lớn khôn lên, nhiều tuổi thêm và có thêm nhiều kinh nghiệm, và càng ngày càng gặp nhiều điều làm tôi chững lại. Tôi nhìn thấy trong thơ tiềm năng thể hiện sự phản đối. Thơ không phải là vũ khí, để là vũ khí thì thơ quá yếu ớt. Nhưng có thể là phương tiện để ghi lại sự phản đối.

Cần phải nói rằng chị đã ghi lại sự phản đối ấy một cách thật hoành tráng - trước ống kính truyền hình và hàng chục triệu khán giả. Chương trình Nhà thơ của hàng triệu người có thể sẽ làm phương Tây hơi ngỡ ngàng: hậu trường kiểu văn hóa nhạc pop giống như trong các cuộc thi tìm kiếm tài năng Superstar, nhưng thay vì các ngôi sao nhạc pop, người ta thi ngâm các vần thơ, và đối với chúng tôi thì còn rất lâu thơ mới trở thành dòng chính thức. Phải chăng nhà thơ là Superstar trong thế giới Ả rập?

Đây là những gì có nguồn gốc rất sâu trong văn hóa Ả rập và những ai biết về điều này, đều không thấy ngạc nhiên. Từ trước khi có đạo Hồi, các nhà thơ đã có các vị thế rất quan trọng. Họ là các nhà tiên tri. Có một suk  tức là khu chợ  rất nổi tiếng tên là Ukaz, ở đó các nhà thơ gặp nhau như là trong cuộc thi thời nay. (Ukaz nằm phía đông nam của Mekky, trong khu vực của thành phố Taif, trên con đường Kadidlova. Trước khi có đạo Hồi đây là khu chợ nổi tiếng nhất và là nơi người ta gặp gỡ, thỏa thuận)

Và ở điện thờ Kaba lúc đầu, hay là như người xưa kể lại, còn có treo các bài thơ gọi là mu'allak: kasida của 7 hay là 10 nhà thơ, các bài thơ được treo này được coi là nổi tiếng nhất và là các bài thơ hay nhất từ trước khi có đạo Hồi, và được truyền miệng lại từ đời này sang đời khác. Nhà thơ là những người làm rạng rỡ  xã hội và làm cho xã hội trở nên có văn hóa, họ là người mang tải các tư tưởng xã hội của thời đại của mình. Và đến tận bây giờ, vai trò của nhà thơ vẫn là vô cùng quan trọng trong xã hội Ả rập, nhất là trong bộ tộc của tôi.

Về sự sợ hãi và giận dữ

Vì thế mà chị đăng ký tham dự cuộc thi? Để tiếng nói của mình có thể vang vọng khắp nơi trong xã hội?

Chị biết không, các nhà thơ nữ đã từng tham dự cuộc thi này trước tôi, không thật sự xuất chúng, tức là họ không tài giỏi trong các loại thơ được ngâmtại cuộc thi này. Đó là loại thơ bộ tộc và thơ ngâm rất đặc biệt cả vì ngôn ngữ của nó gọi là nabati. Và tôi là một trong những người đã nổi tiếng nhờ thể loại thơ này, có thể nói, tôi thuộc những người hàng đầu.

Vì thế, tôi thật sự mong muốn các bài thơ của tôi lan rộng giữa hàng triệu người, hệt như tên gọi của cuộc thi. Để tôi có thể khẳng định sự có mặt của mình trên làng thơ và chỉ ra sức mạnh của thơ mình - mà không chỉ là thơ như bình thường, mà là thơ của một người phụ nữ. Tôi muốn chỉ ra rằng, cả phụ nữ cũng có thể viết các bài thơ cũng hay như các bài thơ do nam giới viết. Và có thể còn hay hơn.

Trong cuộc thi chị dần vượt qua các vòng, và vòng nào các giám khảo cũng ca ngợi chị và khán giả tiếp tục gửi chị vào tiếp vòng trong. Cho đến khi chị lọt vào vòng chung kết - chị và một đối thủ khác, và phải lựa chọn giữa một trong hai. Chị có cảm thấy được hài lòng?

Vâng, tôi cho rằng mình đã đạt được điều mà tôi đã hẹn với mình. Thật ra tôi cảm thấy như mình đã chiến thắng. Thì lúc đầu thôi, khi mà một số nhà thơ biết được rằng tôi sẽ dự thi, họ đã khá bấn loạn. Họ biết tôi khá lợi hại, rằng tôi có khả năng làm cho họ thua cuộc. Và điều đó làm họ khá bực. Vì tôi biết rất rõ rằng, các bài thơ của tôi có sức mạnh, rằng với thơ ấy tôi có thể thắng. Giả thiết thì là như thế. Có điều thực tế là việc một phụ nữ thắng cuộc trong một xã hội của đàn ông, tức là trong xã hội chỉ toàn đàn ông, việc một phụ nữ nhận lấy cây cờ chiến thắng (giải thưởng cho nhà thơ thắng cuộc) là một điều gì đó không thể tưởng tượng nổi.

Trong văn hóa của chúng tôi, phụ nữ thắng nam giới là điều mà chính những người đàn ông cũng gây cản trở không cho điều đó xảy ra. Vì thế, mọi người bỏ phiếu nhiều hơn cho các nhà thơ nam giới. May mắn là có khá nhiều người, cả nam và nữ bỏ phiếu cả cho tôi. Vì thế tôi được giải ba và loại bỏ được không ít các đối thủ khác.

Chính người phụ nữ duy nhất trên sân khấu, lại còn trùm kín khăn, đã làm truyền thông thế giới mê mẩn. Họ không chỉ viết về sự có mặt của chị trong cuộc thi, mà còn viết về sự đe dọa của giới cực đoan. Nhưng rất đông người ngưỡng mộ và ủng hộ chị, ban giám khảo thậm chí còn tuyên bố chị là người thắng cuộc - nếu như chỉ phụ thuộc vào họ thì lá cờ chiến thắng đã thuộc về chị vv...

Chị nói đúng, khán giả bỏ phiếu cho tôi rất đông. Không chỉ trong vòng chung kết mà cả từ các vòng trước. Họ thích các vần thơ của tôi, bởi vì nó liên quan đến các vấn đề mà tất cả mọi người đều biết mà không dám nói ra. Đồng thời các vần thơ này lại làm một vài nhóm nhất định nào đó tức giận. Nói đúng hơn thì họ tức giận  không chỉ vì thơ của tôi, mà cả sự tồn tại của tôi, sự có mặt của tôi như là một người phụ nữ trong một địa hạt mà vẫn thường được coi là của đàn ông - tức là ở nơi công cộng. Đó là điều mà các nhóm nọ không chấp nhận, và điều này làm họ thù oán. Đây là nguyên nhân của các lời dọa dẫm

Chị đã gây nên dông bão bằng bài thơ, trong đó chị phê phán các hậu quả về mặt tôn giáo của Fatwa và nhà nước hung quyền, vốn là nơi lạm dụng các hậu quả của Fatwa. Tôi không phải hỏi chị, liệu có cần nhiều cán đảm để đứng đọc trên Tivi - camera đã quay chị rất kỹ, khi đọc xong, chị vẫn còn xúc động. Nhưng sẽ có điều gì xảy ra nếu như tất cả các đe dọa đều thành sự thật?

Tôi không sợ vì mình. Nhưng tôi có con gái. Sự bất ổn mà tôi cảm nhận được, có liên quan tới các con. Bởi vì tôi là mẹ của chúng và tôi rất quan trọng đối với chúng.

Vòng chung kết của tương lai

Trong phim Nhà thơ nữ chị có nói rằng,  ở Saudia Arabia, các năm 70 là thời gian được tự do sáng tạo, là thời kỳ của các nghệ sĩ, nhạc sĩ và các nhà thơ. Vụ đánh chiếm các nhà thờ Hồi giáo lớn vào năm 1979 đã gây nên sự thay đổi, từ đó bắt đầu có sự kiểm soát gắt gao. Nay đã kết thúc thập niên đầu của thế kỷ 21. Vậy bây giờ đang là thời kỳ của ai?

Chị có nói đến việc tôi đã lọt vào vòng chung kết của cuộc thi. Và hiện nay chúng tôi đang ở trong một cuộc thi, hay là một cuộc đấu tranh giống hệt như thế. Xã hội hiện nay đang phân tách ra làm hai phái: một bên ôn hòa và cởi mở trước các đổi thay, và một bên thì dựa vào hệ tư tưởng, cả trong cách sống và cả trong mọi quyết định của mình. Chúng tôi còn chưa tới vòng chung kết. Nhiều phần chúng tôi đang trong giai đoạn mà không bên nào trội được hơn bên nào. Bây giờ thì chúng tôi chờ xem tình hình sẽ phát triển ra sao và ai là người chiến thắng trong cuộc thi giả định này.

Phải chăng một chỉ số nhất định của cuộc cải cách hiện nay có liên quan tới Thái tử Mohamed bin Salman? Các nhà phân tích, các chuyên gia về chính trị vùng Cận đông viết nhiều về việc này, nhưng chị nghĩ sao, cuộc cải cách này liên quan trực tiếp đến chị, không chỉ là người dân Saudy Arabia, mà còn là phụ nữ.

Trên khía cạnh chuyên môn thì tôi khó có thể đánh giá. Tuy nhiên tôi kỳ vọng ở Thái tử.

Tôi ủng hộ những gì đang xảy ra tại Saudi Arabia, và từ những gì tôi nhận thấy trong đời sống công cộng và từ các phân tích, thì tôi hiểu rằng sự tiến bộ đang xảy ra phần lớn là nhờ đóng góp của Thái tử. Ngành công an đánh giá đạo đức vẫn còn, nhưng Thái tử hạn chế quyền hạn của ngành này, và nhờ có Ngài mà phụ nữ ngày nay được phép lái xe, và có thể có mặt nhiều hơn trong thị trường việc làm và trong không gian công cộng. Không có Thái tử thì chẳng có gì trong những việc trên diễn ra, thế cho nên tôi mong Ngài thành công. Và tôi hy vọng Ngài sẽ có khả năng trực diện được với phe đối lập vẫn còn khá mạnh kia - cả trong phạm vi nhà nước là những nơi diễn ra các quyết định cụ thể, cả trong phạm vi công cộng và trước hết là đối với những người giảng giải về ý thức hệ và là những người giữ cho xã hội bị đóng kín mít.

Người dịch: Thanh Mai - vietinfo.eu

Nguồn: rozhlas.cz

Ảnh trong bài: Nếu không ghi thêm, tất cả các ảnh trong bài này chỉ mang tính minh họa và có bản quyền như nguồn tin gốc đã đưa.

 

Booking.com
Tiêu điểm
Quảng cáo