Thế giới

Trung Quốc đang làm gì ở Campuchia?

Cập nhật lúc 21-09-2015 16:03:45 (GMT+1)
Dự án xây đập Lower Sesan 2 Dam của Trung Quốc tại Campuchia.

 

Tại phía đông bắc của Campuchia, Trung Quốc đang cho xây dựng một con đê lớn với tổng chi phí lên đến 800 triệu Mỹ Kim. Dự án này được Bắc Kinh gọi là Lower Sesan 2. Đây được xem như một trong những công trình thể hiện tham vọng muốn mở rộng tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh ra toàn châu Á.


Được biết, một khi hồ chứa nước của con đập này đầy nước thì gần 5,000 người sẽ bị đuổi ra khỏi nhà; gần 40,000 người dân sinh sống dọc theo bờ sông Sesan và sông Srepok đang đứng trước nguy cơ bị mất nguồn thức ăn dự trữ vì không thể tiếp tục đánh bắt cá tại hai khu vực sông này. Tuy nhiên, dự án này mới chỉ là một phần của một tham vọng to lớn hơn của Trung Quốc tại khu vực châu Á. Chủ tịch Tập Cận Bình đang thực hiện một bước đi đầy táo bạo với mong muốn "trẻ hoá" dân tộc Trung Hoa, để khôi phục lại vị trí trung tâm châu Á của Bắc Kinh trước đây.

Trung Quốc có một tầm nhìn chiến lược phù hợp với sức mạnh kinh tế của nó. Điều này khiến không ít người cảm thấy lo ngại. Chính sách của Bắc Kinh rõ ràng là muốn đối đầu với chính sách đối ngoại của tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama. Hoa Kỳ đang dần chuyển trục sang châu Á khi rót hàng trăm tỷ Mỹ Kim đầu tư vào các quốc gia láng giềng của Trung Quốc. Ngay cả Tập Cận Bình trong tuần này cũng sẽ đến Hoa Kỳ trong một chuyến thăm mang tính chất lịch sử, mang theo mong muốn được thế giới nhìn nhận mình ngang tầm với tổng thống của Hoa Kỳ. Bên ngoài, chuyến thăm này mang ý nghĩa hoá giải những bất hoà, căng thẳng giữa hai quốc gia. Nhưng phía sau bức màn sân khấu, Tập Cận Bình đang ra sức để đưa Trung Quốc vượt mặt Hoa Kỳ với tư cách cường quốc lớn nhất của khu vực châu Á.

Chính sách bành trướng của Trung Quốc được thể hiện rõ nhất là ở hai nơi: Biển Đông và Campuchia - một quốc gia vốn từ lâu đã bị hút vào quỹ đạo của Trung Quốc và bị lôi kéo khỏi nhóm phương Tây với lời dụ dỗ sẽ đầu tư hàng tỷ Mỹ Kim, giúp xây dựng cầu đường, và các công trình khác của Trung Quốc. Bộ trưởng Bộ Thương mại của Campuchia, Sun Chanthol cho biết trong một cuộc phỏng vấn mới đây rằng:

"Nếu không có cơ sở hạ tầng được xây dựng, bạn sẽ không thể vực dậy một quốc gia. Chúng tôi bị chỉ trích là luôn đi theo Trung Quốc, nhưng chúng tôi cần các cơ sở, các công trình đó ngay lúc này. Mục đích của chúng tôi chỉ có như vậy."

Tập Cận Bình từng nói rằng ông ta muốn khôi phục lại con đường thương mại cổ đại bằng cách tạo ra Con đường Tơ lụa trên biển kéo dài qua các vùng biển lớn của phía nam châu Á và một vành đai kinh tế băng qua các sa mạc và núi đồi của trung Á. Ngân hàng đầu tư mới Asian Infrastructure Investment Bank do Trung Quốc thiết lập cùng với Quỹ đầu tư Con đường Tơ lụa 40 tỷ Mỹ Kim sẽ là nguồn tài chính cho giấc mộng này của Trung Quốc.

Campuchia nổi lên khỏi đống đổ nát từ sự hỗn loạn của chiến tranh Việt Nam và những cánh đồng chết của Khmer Đỏ trong những năm 1970. Ngày nay, nền kinh tế của Campuchia đang tăng trưởng nhanh kéo theo đó là những nhu cầu trong tuyệt vọng về các cơ sở hạ tầng trong ngành giao thông vận tải và năng lượng. Trong tình trạng đó, Trung Quốc đã trở thành chiếc phao cứu sinh đối với chính phủ Campuchia khi Bắc Kinh đồng ý cho Campuchia vay tiền mà không kèm theo những điều kiện nghiêm ngặt hay thủ tục tốn thời gian như của Ngân hàng Thế giới. Các quan chức Campuchia còn cho biết khi vay tiền của Trung Quốc, họ không phải giải trình về những cáo buộc hay khiếu nại về nhân quyền vốn luôn bắt nguồn từ Hoa Kỳ. Thậm chí, Trung Quốc còn chẳng thèm để tâm đến tình trạng tham nhũng của Campuchia khi đồng ý cho vay. Ông Sun Chanthol nói:

"Câu hỏi được nhiều người quan tâm là liệu Trung Quốc có đưa ra bất kỳ điều kiện nào khi cho vay hay không? Câu trả lời là hoàn toàn không."

Tuy nhiên, cho đến nay thì những "điều kiện ngầm" của Trung Quốc đang dần trở nên rõ ràng tại những ngôi làng xung quanh dự án Lower Sesan 2 Dam. Dự án này đã được các nhà lãnh đạo của hai quốc gia thông qua mà không hề tính toán đến những tác động mà nó sẽ có đối với cộng đồng địa phương. Với sự đe doạ sẽ mất đi nguồn lợi thuỷ sản lớn trên các con sông, vì con đập mới sẽ chặn những tuyến đường di cư chủ chốt của những con cá, hàng trăm ngàn người dân Campuchia sống dọc trên các lưu vực sông Mekong có thể sẽ bị ảnh hưởng. Con đập này có thể chặn mất nguồn cung cấp protein quan trọng tại một quốc gia vốn đã nghèo đói và chỉ sống dựa vào nghề đánh bắt cá. Theo một nghiên cứu của Ian Baird thuộc đại học Wisconsin-Madison, Hoa Kỳ, con đập mới này sẽ làm tăng tình trạng suy dinh dưỡng và nghèo đói trên bình diện rộng tại Campuchia. Ngoài ra, một nghiên cứu khác còn cho thấy con đập còn làm ảnh hưởng đến hàng chục con đập khác của các quốc gia Việt Nam, Lào, Campuchia từ nay cho đến 2030. Các báo cáo đánh giá môi trường cho thấy con đập mới được xây dựng mà không màng đến những ảnh hưởng xấu mà nó có thể gây ra cho cả khu vực rộng lớn. Tuy nhiên, dự án này lại không bao gồm bất kỳ điều khoản nào về vấn đề bồi thường đối với lượng thuỷ sản bị mất. Theo Baird, một giáo sư địa lý nhận xét:

"Con đập này không hề nằm ở một vị trí tốt. Nó là một dự án khổng lồ và sẽ gây ra nhiều ảnh hưởng đến môi trường cũng như xã hội. Ngân hàng Thế giới (World Bank) hay Ngân hàng Phát triển Châu Á (Asian Development Bank) sẽ không bao giờ thông qua dự án này."

Tại một ngôi làng nhỏ ở hạ lưu của con đập, những người ngư dân cho hay các việc các kỹ sư Trung Quốc dùng thuốc nổ, cùng với khói bụi mù mịt, nước xi mặng chảy xuống sông từ công trường xây dựng đã khiến cho lượng cá mà các ngư dân đánh bắt được ngày càng ít đi. Uta Khami, một ngư dân 54 tuổi lo lắng nói:

"Chúng tôi không còn bắt được những con cá lớn nữa. Chúng tôi không thể sống dựa vào nghề đánh cá được nữa. Tôi bắt đầu đi đánh cá với cha mình từ năm 12 tuổi. Cả gia đình tôi sống dựa vào những con cá bắt được từ con sông này. Chứng kiến cảnh này khiến tôi như nghẹn thở."

Được biết, nhà đầu tư chính của dự án này là một công ty nhà nước của Trung Quốc, HydroLancang, kết hợp với Royal Group - một tập đoàn của Campuchia. Nhưng nhiều nguồn tin cho hay người sở hữu Royal Group là ông trùm Kith Meng, một người bị Đại sứ quán Hoa Kỳ mô tả là một trùm xã hội đen tàn nhẫn với biệt danh Mr Rough and Tough, một kẻ hung bạo. Thế nhưng con đập này không phải là dự án duy nhất mà Trung Quốc đang xây dựng tại Campuchia. Tại bờ biển phía tây nam của Campuchia, Tập đoàn Phát triển Liên hiệp của Trung Quốc đang đầu tư vào một khu đất 36,400 hecta để xây dựng một trung tâm thương mại và khu du lịch sinh thái. Tương tự với dự án Lower Sesan 2 Dam, dự án này cũng khiến hàng ngàn người bị mất nhà cửa với số tiền bồi thường không cân xứng. Họ phải chuyển đến định cư ở những khu vực sống kém phẩm chất, những ngôi nhà nghèo nàn, hạn chế điện nước sạch và ngay cả nhà vệ sinh cũng không có đầy đủ.

Một dự án xây đập khác của Trung Quốc cũng ở phía tây nam Campuchia đã bị đình chỉ hồi tháng Hai, sau khi nổ ra những cuộc biểu tình kéo dài của người dân địa phương và một chiến dịch truyền thông xã hội lan truyền trong giới trẻ thành thị Campuchia. Được biết, dự án này được xây dựng trong rừng rậm Areng Valley.

Mặc dù Hoa Kỳ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Campuchia, và vẫn là một nhà nhập cảng quan trọng các sản phẩm may mặc của đất nước này. Nhưng trong một thập kỷ qua, Trung Quốc đang dần trở thành nhà tài trợ lớn nhất cũng như là nguồn vốn đầu tư nước ngoài của Campuchia. Rất nhiều người Campuchia có tổ tiên là người Trung Quốc, vì thế khi đến Campuchia, người ta có thể nhìn thấy nhiều cửa hàng và ngôi nhà trang trí theo kiểu Trung Quốc, hoặc có chữ Trung Quốc dán trên tường để cầu hạnh phúc, sức khoẻ. Mey Kalyan, một cố vấn cấp cao của Hội đồng Kinh tế Quốc gia của Campuchia, cho hay:

"Ảnh hưởng của Trung Quốc đang dần lớn lên giống như sự tức giận của Hoa Kỳ. Xét về mặt đầu tư, tính đến nay mọi việc vẫn diễn ra tốt đẹp, mặc dù vẫn còn một số điểm cần phải cải thiện và chỉnh sửa."

Nhưng chính Mey Kalyan cũng thừa nhận rằng Trung Quốc cần phải công nhận Campuchia là một đất nước dân chủ chứ không phải là một nhà nước độc đảng:

"Ở Trung Quốc, khi đảng cầm quyền quyết định sẽ làm gì, họ sẽ làm chuyện đó. Nhưng hệ thống của Campuchia khác với Trung Quốc. Chúng tôi đối thoại nhiều hơn và nhạy cảm hơn."

Kung Phoak, Chủ tịch Viện nghiên cứu Chiến lược của Campuchia cho rằng Trung Quốc đang trong giai đoạn mất uy tín một cách trầm trọng. Điều này không chỉ xảy ra ở Campuchia mà là toàn khu vực. Theo Kung Phoak, Trung Quốc có thói quen làm việc với các tầng lớp tham nhũng của Campuchia. Mặc dù nền dân chủ của Campuchia vẫn còn nhiều thiếu sót, nhưng chính phủ Campuchia hiện đang cố gắng thể hiện trách nhiệm với dư luận của người dân. Đó là chưa kể việc người dân Campuchia vẫn hoài nghi sâu sắc các hoạt động khác nhau của Trung Quốc tại Campuchia. Nhưng châu Á đã phải gánh chịu đủ điều từ sự ganh đua của các thế lực siêu cường trong quá khứ, nên Campuchia không muốn phải một lần nữa phải chọn giữa Trung Quốc hay Hoa Kỳ:

"Chúng tôi muốn ở vị trí trung lập nhiều nhất có thể. Trong quá khứ, Hoa Kỳ từng là một ông trùm lớn ở châu Á-Thái Bình Dương, nhưng bây giờ vị trí này không chỉ là độc quyền của riêng Hoa Kỳ. Trung Quốc cũng đang ngồi trên chiếc ghế đó. Với một đất nước nhỏ như Campuchia, chúng tôi phải hết sức cẩn trọng."

Thực vậy, Campuchia và một số quốc gia khác trong khu vực vẫn đang mang trên mình những vết sẹo do các cuộc chiến tranh giành quyền lực trong quá khứ. Nhưng cuối cùng thì hoà bình cũng trở lại với Campuchia vào năm 1991. Trong hai thập niên qua, với sự tài trợ đáng kể của các quốc gia phương Tây, nền kinh tế của Campuchia đã phát triển mạnh với mức tăng trưởng hơn 7% một năm. Campuchia trở thành một trong những quốc gia tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới. Nhưng trong những năm gần đây, Trung Quốc đã nhanh chóng mở rộng tầm ảnh hưởng của mình sang Campuchia. Bắc Kinh đã đứng sau chống lưng cho Thủ tướng Hun Sen khi ông này lên nắm chính quyền sau một cuộc đảo chính vào năm 1997 và chiến thắng trong cuộc bầu cử gây tranh cãi năm 2013, bất chấp những cáo buộc về gian lận của phương Tây. Đổi lại, Campuchia trao trả 20 người Tân Cương tị nạn cho Trung Quốc vào năm 2009, bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của Washington. Campuchia còn sử dụng vị trí của nó trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á để chống đỡ cho những lời chỉ trích về các hành động của Bắc Kinh trong phần tranh chấp ở Biển Đông.

Kể từ sau cuộc bầu cử gây tranh cãi vào năm 2013, chính phủ của Hun Sen đã đi theo hướng ngày càng đàn áp. Các tổ chức nhân quyền cho biết, chính phủ của ông Hun Sen đã soạn thảo những dự luật để điều chỉnh các tổ chức phi chính phủ và những tổ chức công đoàn có thể ảnh hưởng đến quyền hạn của bộ máy quốc hội.

Các nhà tài trợ phương Tây đã đầu tư nguồn lực đáng kể trong việc thúc đẩy dân chủ ở Campuchia kể từ khi một hiệp ước hoà bình được ký kết tại Paris vào năm 1991, chấm dứt cuộc nội chiến tại quốc gia châu Á. Ngay cả khi ông Hun Sen đã chà đạp lên nền dân chủ đó, Campuchia vẫn không đủ lực để phá huỷ nó. Và hiện nay, Trung Quốc lại tiếp tục cắt xén bớt đòn bẩy mà bấy lâu nay phương Tây cố gắng xây dựng tại Campuchia. Gregory Poling, một chuyên gia làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Đông Nam Á và Quốc tế tại Washington phân tích:

"Mối quan hệ đang phát triển với Trung Quốc khiến Hun Sen có cảm giác rằng ông ta có nhiều không gian để hoành hành hơn mà không sợ các nhà đầu tư nước ngoài khác sẽ cắt vốn. Đặc biệt là mối quan hệ kinh tế giữa Campuchia và Trung Quốc càng khiến Hun Sen vững tin vào điều này. Kể từ sau Hiệp định Hòa bình được ký kết, Hun Sen đã luôn cho rằng Campuchia là một quốc gia quan trọng đến mức các nhà tài trợ nước ngoài sẽ để cho ông ta làm mọi thứ theo ý muốn mà không sợ bị 'hỏi tội'. Thậm chí Hun Sen có thể giết người mà không sợ các nhà đầu tư quay mặt với Campuchia."

Trong khi đó, mối quan hệ với Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Vào tháng Tư năm nay, ông Tập Cận Bình từng nói với ông Hun Sen rằng những mối quan hệ giữa hai đất nước luôn được chúc phúc sẽ mang lại may mắn và nhiều cơ hội quan trọng cho cả hai bên. Trong quá khứ, khi Campuchia vẫn còn hỗ trợ cho Khmer Đỏ, Hun Sen từng gọi Trung Quốc là "gốc rễ của mọi thứ xấu xa". Nhưng nay, cụm từ này đã được đổi thành "người bạn đáng tin cậy nhất".

Khi Hoa Kỳ vẫn đang là quốc gia hỗ trợ đáng kể cho những chi tiêu trong xã hội Campuchia, Sun Chanthol cho biết Hoa Kỳ vẫn chưa đầu tư đủ cho Campuchia kể từ sau khi tái xây dựng Con đường của Hoa Kỳ trải dài từ thủ đô Phnom Penh đến thành phố biển Sihanoukville trong những năm 90. Sun Chanthol nói:

"Tôi nghĩ Hoa Kỳ chỉ nhanh nhẹn trong việc chỉ trích và đổ lỗi cho người khác. Trong khi họ không hề đầu tư để xây dựng cơ sở hạ tầng tại đây. Rồi khi chúng tôi chạy đến với Trung Quốc, họ lại đổ lỗi cho chúng tôi. Khi họ hỏi tại sao chúng tôi luôn tìm đến Trung Quốc để nhận sự hỗ trợ, tôi trả lời rằng 'Không, Campuchia đã chết đói trong nhiều năm. Vì vậy khi một ai đó đưa cho chúng tôi một chén cơm. Dĩ nhiên chúng tôi sẽ ăn chén cơm đó."

Trong lúc nhiều người Campuchia phàn nàn rằng những con đường do Trung Quốc xây dựng rất kém phẩm chất  và xuất hiện nhiều 'ổ gà', nhưng ít ra chúng vẫn rất có ích. Nếu là hai thập kỷ trước, nếu đi từ thủ đô Phnom Penh đến thành phố phía đông bắc Stung Treng sẽ mất bốn ngày đường. Nhưng hiện nay, nhờ vào những con đường của Trung Quốc xây dựng, người dân chỉ mất bảy giờ đồng hồ. Dy Polen, một chủ nhà hàng cho hay:

"Chúng tôi đã được xây đường, xây cầu. Cả hai đều là những công trình quan trọng đối với người dân. Vâng, cây cầu có thể bị nứt và chúng tôi cũng quan tâm đến phẩm chất. Nhưng thú thực hiện nay đã tốt hơn nhiều so với trước kia."

Nếu Dy Polen chào đón sự đầu tư của Trung Quốc tại Campuchia, ông lại nói rằng mình không rõ lắm về Hoa Kỳ:

"Tôi chỉ biết rằng Hoa Kỳ từng đánh bom Campuchia. Ông bà của tôi đã thiệt mạng trong những trận mưa bom của Hoa Kỳ."

Ngay cả Sam Rainsy, một người đối lập với lãnh đạo Campuchia, cũng nói rằng mình xem Trung Quốc là một đối tác quan trọng giúp chúng tôi có thể ngang bằng Thái Lan và Việt Nam:

"Người Campuchia cảm thấy bị đe doạ bởi hai quốc gia láng giềng lớn hơn là Thái Lan và Việt Nam. Thật khó để cưỡng lại sức ảnh hưởng của Việt Nam mà không có sự giúp sức của Trung Quốc."

Cách đây bốn năm, người dân Myanmar cũng đã buộc chính phủ phải đình chỉ một dự án xây dựng đập gây tranh cãi của Trung Quốc. Các chuyên gia đã đặt ra câu hỏi rằng liệu Bắc Kinh có rút ra được bài học rằng: trước khi muốn tiến hành một dự án đầu tư dài hạn, nên tìm kiếm sự ủng hộ từ cộng đồng địa phương thay vì chỉ làm việc với chế độ độc tài. Thế nhưng, lần này rõ ràng là Bắc Kinh vẫn chưa học được bài học này.

Tại ngôi làng Srae Kor, người dân đã dùng sơn vẽ lên những ngôi nhà bằng gỗ của họ những câu khẩu hiệu tuyên bố sự quyết tâm không rời bỏ nhà cửa của mình ngay cả khi công trình đập hoàn thành và nước lũ dâng lên. Bà La Thoeu, 62 tuổi cho hay:

"Tôi muốn chết trong chính ngôi làng của mình, ở lại với tổ tiên của mình. Dòng sông này là cả cuộc đời của tôi. Tôi đã sống rất hạnh phúc ở đây. Tôi sẽ không rời đi nơi nào khác."

Những người dân làng cho biết nơi mà chính phủ muốn họ chuyển đến sống là một vùng đất sỏi đá. Thêm vào đó, họ lại không được bồi thường cho những thất thoát vì việc không thể tiếp tục đánh bắt cá trên sông và vườn cây ăn trái cũng bị lấy mất. Một số người dân đã đến xem trước những ngôi nhà mà họ sẽ phải chuyển đến sống và đã bị kinh hoàng bởi phẩm chất của chúng rất kém. Thế nhưng, những cuộc biểu tình bên ngoài Đại sứ quán Trung Quốc và một số kiến nghị vẫn chưa đủ để tạo ra một phản ứng thật sự của chính phủ. Mặc dù đã đầu tư một số tiền khổng lồ vào dự án lần này, nhưng dường như Bắc Kinh chỉ đang chuốc thêm kẻ thù về cho mình.

 

Nguồn: Linh Lan/ Baocalitoday

 

Ảnh trong bài: Nếu không ghi thêm, tất cả các ảnh trong bài này chỉ mang tính minh họa và có bản quyền như nguồn tin gốc đã đưa.

 

Booking.com
Tiêu điểm

Thảo luận

Quảng cáo