Sự kiện

Xung quanh cuộc khủng hoảng hạt nhân Iran (3)

Cập nhật lúc 24-02-2012 11:30:53 (GMT+1)
Ảnh minh họa. (Nguồn: Internet)

 

Bắc Kinh ưu tiên bảo vệ lợi ích của mình 

Trong khi Chính phủ Ixraen lên tiếng báo động một lần nữa về mối đe dọa hạt nhân Iran để có cớ tấn công ngăn chặn, giới quan sát cho rằng Bắc Kinh, người cho mình là nạn nhân của cuộc xung đột Libi và vụ kiều dân của họ bị tấn công ở Xuđăng, sợ nhất là tình hình ở Trung Đông mất ổn định và lợi ích của mình bị đảo lộn.


> Phần 1, 2

Theo ông Francois Danjou, nhà phân tích của tạp chí “Tin Trung Hoa”, nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa và nếu một cuộc xung đột nổ ra tại đây, Trung Quốc sẽ là nước đầu tiên chịu tác động xấu. Trong khi đó, tờ “Nhân dân nhật báo” kêu gọi kiềm chế và hòa dịu, nói rằng Bắc Kinh sẽ không khuất phục trước áp lực cúa Liên minh châu Âu và Mỹ để giảm nhập khẩu dầu mỏ của Iran.

Trung Quốc và Nga đều phản đối lệnh trừng phạt chống Iran và Xyri. Lập trường của Bắc Kinh trùng với lập trường của Nga, cho rằng biện pháp trừng phạt của Liên minh châu Âu đưa ra ngày 23/1 chống Iran, là một sai lầm nghiêm trọng, không những không khích lệ Têhêran hợp tác,  mà còn đẩy nước này đến chỗ cứng rắn hơn. Nga và Trung Quốc cũng hợp sức để phong tỏa các nghị quyết của Liên họp quốc về Xyri hồi tháng 10/2011 và tháng 1/2-2012. Quyết định của Nga và Trung Quốc thoạt tiên có vẻ là một sáng kiến có phối hợp để cứu đồng minh Bashar al Assad của họ, với gia đình nắm quyền ở Xyri từ 40 năm nay và hiện đang đứng đầu một nước ở trung tâm một khu vực bất ổn định và bị đe dọa bởi nội chiến. Nhưng vấn đề phức tạp hơn nhiều.

Mối liên hệ giữa Iran và Xyri không thoát khỏi tầm ngắm của các cơ quan tình báo Trung Quốc và Nga. Cả hai nước đều chống lại Ixraen, đồng thời không được các nước khu vực Vịnh tin tưởng, trong bối cảnh Iran coi Xyri là con chủ bài hàng đầu trong mạng lưới chiến lược gắn mình với các nhóm khủng bố Hamas và Hezbollah, hai lực lượng vũ trang trong cuộc chiến chống Ten Avíp.

Tháng 2/2010, trong chuyến thăm chính thức Xyri, Tổng thống Iran, Mahmud Ahmadinejad, và người đồng nhiệm Xyri, Bashar al Assad, nói đến sự cấp thiết phải đấu tranh chống nạn khủng bố của Ixraen. Ngày 10/5/2011, Tổng thống Admadinejad ủng hộ đàn áp ở Xyri khi nói rằng “chính phủ và nhân dân Xyri đã đạt độ chín về chính trị giúp họ có thể tự giải quyết các vấn đề của mình mà không cần đến sự can thiệp của nước ngoài”. Ngày 17/5/2011, một nhóm nhân vật đối lập Iran cho biết nước này đã triển khai một nhóm 65 người và 4 máy bay vận tải chở đầy vũ khí để hỗ trợ Đamát. Ngày 5/8/2011, Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định hải quan nước này đã tịch thu một xe tải chơ vũ khí của Iran dành cho Xyri. Tuy nhiên, ngày 8/11/2011, sau một thời gian dài ủng hộ Đamát, Tổng thống Ahmadinejad thực hiện một cú chuyển dịch chiến lược, rõ ràng để gây áp lực với Tồng thống Assad nhằm buộc ông phải ngừng bạo lực chống người dân nước mình, thậm chí đề nghị “các nước trong khu vực can thiệp để tiến hành cải cách”.

Nhà độc tài Xyri sụp đổ có thể sẽ làm suy yếu đáng kể một nước Iran có dân chúng đa số theo đạo Hồi dòng Shiite, phá hủy kênh tiếp xúc của nước này với các phong trào Hezbollah và Hamas và một trong những cửa ngõ mang tính biểu tượng để tiến vào thế giới Arập, nơi cách đây không lâu Ông Assad còn được coi là một người hùng. Xyri sụp đổ cũng sẽ mở đường cho Arập Xêút và Thổ Nhĩ Kỳ, các đối thủ chính của Têhêran, gia tăng ảnh hưởng.


Mối quan hệ trung thành gắn Trung Quốc và Nga với Xyri, cộng với sự đồng lõa giữa Têhêran và Đamát cũng như nguy cơ phản ứng dây chuyền không mấy tốt đẹp có thể nảy sinh từ đây – kể cả trong trường hợp nhà độc tài Xyri bị cô lập mà Trung Quốc, Nga và Iran đã bắt đầu tính đến – giải thích phần nào thái độ khép kín của Mátxcơva và Bắc Kinh vì họ sợ mất ổn định nghiêm trọng ở khu vực này.

Mất ổn định có thể sẽ làm đảo lộn khu vực này. Hoặc tiến trình dân chủ hóa hy vọng diễn ra ở Xyri thực tế sẽ gây ra tình hình hỗn loạn có thể bị những phần tử cực đoan theo dòng Sunni bị Arập Xêút thao túng lợi dụng và coi Iran là con ngoáo ộp. Hoặc một cuộc tấn công quân sự của Ixraen chống Iran sẽ khiến các nhóm khủng bố đánh trả mạnh mẽ mà vẫn không chắc chắn chươmg trình hạt nhân của Iran bị ảnh hưởng lâu dài.

Trong tình hình lộn xộn vói nguy cơ rất dễ kéo theo hậu quả xấu với thiệt hại sẽ gián tiếp làm suy yếu sự ổn định ở trong nước mình, Bắc Kinh và Mátxcơva cáo buộc châu Âu và Mỹ gây ra vấn đề mà chính họ cũng không thể giải quyết được.

Theo một nguồn tin thân cận với giới bảo thủ ở Mỹ và cựu Phó Tổng thống Mỹ Dick Cheney, vua Arập Xêút cho rằng “không gì làm suy yếu Iran hơn là nếu bị mất Xyri”. Những người phê phán mạnh nhất thuyết trung dung của Mỹ ở Trung Đông, vốn được châu Âu ủng hộ, cho rằng trong bối cảnh Mỹ và Arập Xêút hiểu nhau cần triển khai một “cuộc chơi lớn” ở Trung Đông nhằm làm suy yếu Iran bằng cách lật đổ chế độ Đamát. Phương thức hoạt động xoay quanh việc thành lập một Hội đồng chuyển tiếp làm người đại diện duy nhất ,của nhân dân Xyri không tính tới thành phần, hỗ trợ quân nổi dậy bằng vũ khí chuyển từ các nước láng giềng sang, áp đặt trừng phạt để đánh vào tầng lớp trung lưu, tiến hành chiến dịch tuyên truyền để phê phán mọi mưu đồ cải cách của Chính phủ Xyri và gây chia rẽ giữa quân đội và giới lãnh đạo đất nước.

Mỹ và châu Âu cùng một số nước Vùng Vịnh có ý định coi “cuộc chơi lớn ở Xyri” là sự nối tiếp vấn đề Libi. Một số nước còn cho rằng cách làm này đóng vai trò quyết định trong tiến triển tình hình ở thế giới Arập, với sự khác biệt, nói theo thuật ngữ chiến lược, là Xyri quan trọng hơn nhiều so với Libi.

Hơn nữa, các phần tử cực đoan được sử dụng ở Xyri để lật đổ Tổng thống Assad thông qua các đầu mối liên lạc mờ ám ở Arập Xêút, có thể làm tất cả, trừ khả năng trở thành người khởi công xây dựng một chế độ dân chủ. Có thể so sánh hành động này với việc Mỹ sử dụng Hồi giáo chính trị trong những năm 1980 để làm suy yếu Liên Xô ở Ápganixtan. Chiến lược này hồi đó tác động tích cực đến chính sách đối nội của Mỹ.

Phe đối lập Xyri – trong đó phái lưu vong ủng hộ can thiệp bằng quân sự, trái với phái ở trong nước không muốn vì sợ xảy ra nội chiến – cực kỳ manh mún. Lợi dụng sự chia rẽ đó, Arập Xêút kích hoạt trở lại các mạng lưới Thánh chiến theo dòng Sunni chống Iran theo dòng Shiite, dẫn đến nguy cơ không thể kiểm soát được liên quan đến kiểu thao túng này.

Trung Quốc và Nga cũng phê phán sự vô lý theo đó Têhêran bị tố cáo thực hiện chương trình hạt nhân, trong khi Ixraen hiện đã có 200 đầu đạn hạt nhân mà cộng đồng quốc tế không có phản ứng gì. Bắc Kinh và Mátxcơva còn cho rằng lệnh trừng phạt càng khiến Iran quyết tâm chế tạo bom nguyên tử hơn là thuyết phục được nước này từ bỏ kế hoạch đó.

Trong báo cáo ngày 8/12/2011, Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) kết luận chắc chắn Iran phát triển công nghệ liên quan đến chế tạo đầu đạn hạt nhân dùng cho quân sự và tên lửa đạn đạo. Nhằm mục đích xóa bỏ mọi nghi ngờ về độ tin cậy của bản báo cáo vì một số nhà quan sát lật lại vấn đề khi nhắc lại những trò lừa của Mỹ về vũ khí hủy diệt ở Irắc vào năm 2003, IAEA nói rõ kết quả điều tra dựa vào khoảng 15 nguồn tin khác nhau, trong đó đa số là của các nước thành viên. Theo Tổng giám đốc IAEA, bản báo cáo căn cứ vào hơn 1.000 trang tài liệu gốc của Iran được những nhân vật đào tẩu cung cấp, cho thấy có hoạt động nghiên cứu và phát triển cũng như thử nghiệm đầu đạn hạt nhân trên tên lửa.

Bắc Kinh và Mátxcơva cho đến nay vẫn chống lại áp lực của châu Âu và Mỹ, đồng thời ủng hộ thương lượng với Xyri và Iran. Làm như vậy, Trung Quốc và Nga có nguy cơ bị coi là đồng minh trơ trẽn của một chế độ tàn sát dân chúng và ủng hộ một chế độ khác. Chế độ này cũng độc tài như vậy, với tham vọng hạt nhân đe dọa hủy hoại cơ chế không phổ biến vũ khí hạt nhân, song bị Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế bóc trần. Nhưng

Bắc Kinh và Mátxcơva không bận tâm đến điều này vì sợ áp lực của phương Tây có thể gây ra đổ vỡ nguy hiểm đe dọa trực tiếp tới lập trường và lợi ích của họ.

về tình hình Xyri, đáp lại cáo buộc của Mỹ ở Liên hợp quốc, Bắc Kinh, nước ngày càng tỏ ra không tin vào phương Tây, lật lại vấn đề đối với chiến lược chung của Mỹ và đối với thế giới Arập. Điều đó cho thấy Bắc Kinh sợ nếu mình ủng hộ nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc chống lại Đamát thì có thể sẽ dẫn đến một cuộc can thiệp quân sự mới.

Một bài bảo ký tên với bút danh “Zhong Sheng” đăng trên tờ “Nhân dân nhật báo” ngày 6/2, giải thích rằng “các cuộc can thiệp của phương Tây ở Libi Ápganixtan và Irắc cho thấy chiến lược ‘thay đổi chế độ’ là sai lầm”. Bài báo nói thêm: “Hiện nay, tình hình ở Xyri là cực kỳ phức tạp ủng hộ đảng này chống lại đảng khác là lẩn tránh bản chất của sự việc và gieo rắc mầm mống thảm họa.”

Ngoài các chiến lược trái ngược nhau được công bố công khai – trong đó một số với lý do nhân đạo và mối lo ngại về cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân cũng như an ninh của Ixraen, một số khác ưu tiên ổn định khu vực chủ quyền dân tộc và đối thoại, có thể nhận thấy trong đó có cả những điều không được nói ra.

Đó là nỗi sợ trong thâm tâm của Bắc Kinh và Mátxcơva trước khả năng dân chủ lan truyền, hay kình địch chiến lược với Oasinhtơn biểu hiện ở cả Đông Âu Trung Á lẫn biển Nam Trung Hoa (Biển Đông-TTXVN), hay sức nặng của phái vận động hành lang Do Thái ở Mỹ, mối nghi ngại của các nước Arập đối với Têhêran và sự vô lý của Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) vốn là một lời kêu gọi thực sự về phổ biến vũ khí hạt nhân. Thêm vào đó là mối hận thù không nguôi xuyên biên giới giữa một bên là một nước Iran theo dòng Shiite và đồng minh và bên kia là các nước quân chủ Arập theo dòng Sunni. Các nước này – và đây không phải là mâu thuẫn nhỏ nhất – được Oasinhtơn hoàn toàn ủng hộ và cũng lo ngại trước những chuyển động dân chủ mạnh mẽ, trong khi phong trào cực đoan tự cho mình thuộc dòng Sunni, truyền bá tư tưởng đấu tranh chống phương Tây.

Trong tình thế vừa rối rắm vừa khó xử lý này, Bắc Kinh xa lánh phương Tây và chơi cuộc chơi của riêng mình. Trung Quốc dự tính trước việc một cuộc xung đột quy mô, kết quả của một hành động sai lầm, có thể gây ra một loạt hậu quả làm mất ổn định lâu dài việc cung ứng năng lượng của mình. Rút kinh nghiệm từ thái độ thiếu kiên quyết của mình trong vấn đề Libi khi bỏ phiếu trắng dẫn đến việc NATO vượt quá thẩm quyền nghị quyết Liên hợp quốc, Bắc Kinh lại vận dụng nguyên tắc trung lập của mình và chủ trương không can thiệp và thương lượng.

Sau khi cân nhắc lực lượng trên thực địa, Bắc Kinh thiết lập mối liên hệ với tất cả các tác nhân trong khu vực, nỗ lực củng cố lập trường trung lập của mình để bảo vệ lợi ích của mình cho dù tình hình biến chuyển như thế nào. Trong khi ủng hộ sự nghiệp của Palextin chống Ixraen, Bắc Kinh cùng dày công duy trì các mối quan hệ của mình và tăng cường trao đổi với Ten Avíp.

Trung Quốc một mặt không chấp nhận lên án Tổng thống Assad tại Liên hợp quốc, mặt khác công khai kêu gọi Đamát chấm dứt đàn áp. Sau khi ủng hộ Têhêran, Bắc Kinh lại gây áp lực để buộc nước này trở lại bàn thương lượng, đồng thời thận trọng tính toán lại các nguồn dầu mỏ mà họ bị lệ thuộc để đa dạng hóa nguồn cung ứng. Nhưng trên Con đường tơ lụa ngày xưa, Iran vẫn luôn là một trong những nước cung cấp nhiều dầu mỏ và một điểm tựa trong chiến lược của Trung Quốc ở Trung Đông.

Trong khi đó, tại Liên hợp quốc, ông Lý Bảo Đông, đại sứ Trung Quốc, phê phán việc mở rộng các khu định cư Do Thái và ủng hộ ý tưởng về một Nhà nước Palextin độc lập trong đường biên giới được xác định năm 1967. Việc Ixraen và Trung Quốc trao đổi điện mừng hồi tháng 1/2012 nhân kỷ niệm lần thứ 20 ngày thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước, cho thấy mối quan hệ giữa hai nước sâu đậm hơn, từ đó hỗ trợ Thủ tướng Netanyahu, vốn bị nhiều trí thức phương Tây coi là một kẻ ưa thích chiến tranh nguy hiểm.

Kết hợp hành động với những tuyên bố khoa trương, Thủ tướng Netanyahu và Bộ trưởng Giao thông trong chính phủ ông, Yisrael Katz, trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 9/2011, sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Ixraen Ehud Barak thăm nước này vào tháng Sáu cùng năm đó, đưa ra hai dự án lớn được Bắc Kinh rất lưu tâm.

Dự án thứ nhất liên quan đến cơ sở hạ tầng hóa lỏng và vận chuyên khí đốt khai thác ở các mỏ thuộc khu vực lòng chảo Mặt trời mọc ở Đông Địa Trúng Hải, nơi mà cả Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp, Libăng và Síp đều đòi chủ quyền. Thứ hai là việc xây dựng tuyến đường sắt cao tốc từ Eilat băng qua sa mạc Negev đến Haifa và chạy tới tận vịnh Aqaba ở Địa Trung Hải.

Khi đến bán đảo Arập vào tháng 1/2012, Thủ tướng Trung Quốc, Ôn Gia Bảo, vẫn nhớ nước ông nhập gần 500 triệu tấn dầu mỏ/năm (so với 65 triệu tấn vào năm 2000), trong đó gần 30% từ Arập Xêút và 11% từ Iran. Chuyến thăm Arập Xêút và Các tiểu vương quốc Arập thống nhất cho phép tăng cường quan hệ giữa Trung Quốc với các nước Arập qua việc ký một số hợp đồng xây dựng hạ tầng (nhà máy lọc dầu tại Yanbu bên bờ biển Đỏ trong đó công ty Sinopec của Trung Quốc góp một phần vốn tối thiểu – 37,5% – cùng với Aramco – 62,5%, hay đường ống dẫn dầu đến Abou Dhabi để tránh đi qua eo biển Hormuz).

Thêm vào đó là những vụ thương thảo tài chính và tín dụng cho phép sử dụng đồng tiền Trung Quốc. Sáng kiến này là tiền đề cho việc thúc đẩy thương mại song phương và có thể tăng cường cam kết tài chính của các công ty dầu mỏ Trung Quốc vào bán đảo Arập. Hành động này, xuất phát từ sự phụ thuộc ngày càng tăng của Trung Quốc vào dầu mỏ, vốn là chìa khóa của tăng tưởng, cũng nằm trong một chiến thuật mặc cả rộng lớn hơn nhân cuộc khủng hoảng hiện nay để chơi con bài cạnh tranh giữa Iran theo dòng Shiite và các nước Arập theo dòng Sunni.

Sức nặng mối quan hệ với Iran và ưu tiên lợi ích của Trung Quốc là hai yếu tố quan trọng trong cuộc khủng hoảng hạt nhân Iran. Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Iran vẫn chặt chẽ mặc cho phương Tây gây áp lực, và dường như còn được tăng cường hơn trong bối cảnh khủng hoảng ở Mỹ và châu Âu. Năm 2004, khi Oasinhtơn định đưa vấn đề hạt nhân Iran ra Hội đồng Bảo an Liên họp quốc, công ty Sinopec đã nhận được quyền đồng khai thác mỏ Yadavaran – có trữ lượng 13 tỷ thùng dầu và 80 tỷ mét khối khí đốt – hợp đồng lớn nhất mà một nước thành viên OPEC ký với nước ngoải. Năm 2008, khi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc gia tăng biện pháp trừng phạt chống Iran, Têhêran và Bắc Kinh ký một hiệp định trị giá 3,3 tỷ USD sản xuất khí đốt hóa lỏng ở miền Nam nước này, và tiếp đó là một số hợp đồng xây dựng nhà máy lọc dầu trị giá 8 tỷ USD.

Hiện nay, Iran là nhà cung cấp thứ ba của Trung Quốc, đồng thời là một trong số các nước duy nhất, cùng với Nga và Irắc, có thể nối liền với Đế chế Trung Hoa bằng đường bộ, từ đó tránh được rủi ro khi vận chuyển bằng đường biển. Một đường ống dẫn khí đốt đi qua Trung Á và Tuôcmênixtan, khánh thành năm 2009, nối Tân Cương với miền Đông Iran.

Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh khó có thể công khai nhượng bộ trước sức ép của phương Tây nhằm buộc Iran phải khuất phục. Trong trường hợp này, Trung Quốc không phải là nước duy nhất, vì Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản cũng cho biết họ không ngừng mua dầu mỏ của Iran.

Nhưng vì lo ngại phải tránh áp lực của châu Âu và Mỹ nên không không loại trừ khả năng Bắc Kinh sẽ thực hiện một hay nhiều hành động mang tính chiến thuật mà chỉ có mình Bắc Kinh biết, vừa để bảo vệ lợi ích của mình vừa tránh để bị kẹt trong một hành động quá giới hạn trong lúc cùng đường của Têhêran.

Bắc Kinh vừa đánh giá mức độ rủi ro của vấn đề phổ biến hạt nhân trong khu vực có khả năng gây hậu quả cho các lĩnh vực khác, vừa hậm hực nhân nhượng trước sức ép trực tiếp của Liên minh châu Âu và Mỹ. Trái lại, Bắc Kinh có thể tham gia nghị quyết của Liên hợp quốc để gây áp lực với Têhêran như nước này đã từng làm nhiều lần.

Nhưng về cơ bản, lập trường của Bắc Kinh sẽ không thay đổi. Nước này một mặt sẽ tìm cách làm giảm tác dụng của các biện pháp trừng phạt, mặt khác vẫn sẽ tiếp tục khẳng định rằng biện pháp này có thể làm căng thẳng thêm và nếu phương Tây và Ixraen không quyết tâm làm dịu tình hình, vấn đề Iran sẽ chỉ trầm trọng thêm.

Cuối cùng, vì không có lợi nhuận nào là nhỏ và băn một mũi tên vẫn có thể trúng hai đích nên Bắc Kinh vừa lợi dụng cơ hội căng thẳng giữa Têhêran và phương Tây để gây áp lực với Iran trong cuộc thương lượng giá dầu bị ách tắc trong nhiều tháng qua. Chính vì vậy, Bắc Kinh vừa quyết định giảm một nửa lượng dầu nhập khẩu từ Iran từ tháng 3/2012 trước khi diễn ra một cuộc họp mới với ban lãnh đạo Công ty dầu mỏ quốc gia Iran.

Nếu tiết mục thăng bằng trên dây này thành công, Bắc Kinh – nước trước hết và trước tiên bảo vệ lợi ích của mình, không ủng hộ phương Tây, nương tay với cả Iran lẫn Xyri và các nước Arập, Ixraen và Palextin – sẽ cho thấy lúc này có thể sử dụng nguy cơ phổ biến hạt nhân để kéo giá dâu mỏ xuống, thứ nguyên liệu mà Trung Quốc ngày càng tiêu thụ nhiều.

Dẫu sao, do ý thức được nguy cơ khi xuất hiện bên cạnh một nước tàn sát dân mình để tồn tại, Đảng cộng sản Trung Quốc sẽ phải canh chừng hình ảnh cua mình ở trong nước, một yếu tố chủ chốt giúp đảng này có tính hợp pháp và quan trọng không kém các nguồn cung ứng dầu mỏ, không bị quá xấu do Internet được sử dụng quá rộng rãi và giới trí thức ly khai phản kháng.

Trừng phạt sẽ chỉ tốn công vô ích

Ông Reza Pahlavi, con trai cả của cựu vương Iran, hiện đang sống lưu vong tại Mỹ, cho rằng chỉ trừng phạt kinh tế thì không đủ để buộc Chính phủ Iran phải nhượng bộ. Ông muốn tập hợp phe đối lập Iran để tiến hành cuộc chiến phi bạo lực chống chính quyền hiện tại và kêu gọi cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các nước quân chủ Vùng Vịnh, hành động “càng nhanh càng tốt” và hỗ trợ phe đối lập Iran trong cuộc chiến này. Dưới đây là cuộc trả lời phỏng vấn của ông trên tạp chí “Arabies”.

Hỏi: Ông vừa có một quyết định quan trọng… Ông sẽ kiện Chính phủ Iran, đặc biệt là giáo chủ Ali Khamenei, đã phạm tội ác chống nhân loại… Tại sao vào cuối năm 2011 ông mới đưa ra quyết định này? Ông chờ đợi gì từ một Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cho đến lúc này đã cho thấy họ bất lực trước Xyri?

Trả lời: Đây không phải lần đầu tiên người ta lo ngại nhân quyền bị vi phạm ở Iran. Từ năm 2009, nhịp độ và quy mô các vụ vi phạm không thể chối cãi gia tăng. Quốc hội Iran có cả một kế hoạch nhằm tăng áp lực và cho phép chính quyền được tự do can thiệp theo ý muốn. Đó sẽ là thảm họa… Không thể chờ thêm được nữa, nên tôi quyết định kiện đích danh Ali Khamenei. Ông ta mới là người quyết định tối cao, người phán xử cuối cùng và chúng tôi phải gây áp lực mạnh hơn nữa đối với chế độ Têhêran. Tôi thấy cộng đồng quốc tế đã có thái độ rõ ràng hơn về vai trò mà họ có thể thực hiện khi hỗ trợ nhiều xã hội chịu đau khổ dưới các chế độ độc tài. Ví dụ như Libi, rồi Xyri… Cũng không nên quên rằng Iran từng là nguyên nhân chính gây ra thảm họa này và họ vẫn hỗ trợ các chế độ đàn áp khác. Ngoài các biện pháp trừng phạt trong lĩnh vực kinh tế và ngoại giao, hành động của tôi có thể là một cơ sở quan trọng và hữu ích.

Hỏi: Sau tất cả các cuộc cách mạng đó, trong đó một số đã dẫn đến sự sụp đổ của các nhà độc tài, hình như ông đã quyết định tận dụng làn sóng của “Mùa Xuân Arập”? Ông định dựa vào sức mạnh cách mạng đó để lật đổ chế độ hiện nay ở Têhêran chăng?

Trả lời: Đúng thế. Điều đó là chắc chắn. Và tôi nghĩ rằng rất nhiều trong số các cuộc cách mạng “Mùa Xuân Arập” đó cỏ thể lấy cảm hứng từ những gì đã xảy ra ở Iran cách đây một thập kỷ.

Hỏi: Chắc ông muốn nói đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2002…?

Trả lời: Đúng vậy. Phong trào đó có thể mang lại nhiều hy vọng, ít nhất cũng cho thế hệ không thể chấp nhận nói “không” được nữa, dù ở Ai Cập, Libi hay một nước nào khác. Tôi nghĩ rằng cộng đồng quốc tế đã thấy rõ hiện nay không ai chấp nhận nguyên trạng và như vậy cần vượt ra ngoài khuôn khổ ngoại giao. Đã đến lúc phải đi theo hướng này và bây giờ chính là lúc phải hành động.

Tuy nhiên, có thể dư luận ở các nước phương Tây bắt đầu lo sợ trước sự lớn mạnh của một số nhóm được gọi là “Hồi giáo chính trị”. Tôi nghĩ đến phái Hồi giáo cực đoan ở Ai Cập và cả ở Tuynidi. Tôi muốn trấn an phần nào tâm trạng của phương Tây. Iran là một nước đã có 33 năm kinh nghiệm về Chính phủ tôn giáo và chúng tôi đang ở lối ra của đường hầm. Điều đó gần giống như bước vào giai đoạn hồi sinh… Đối với người Iran chúng tôi, vấn đề tôn giáo luôn được đề cập theo nghĩa thế tục hay truyền thống, có nghĩa là có sự tách biệt rõ ràng và dứt khoát giữa tôn giáo và Nhà nước.

Ở các nước này, hiện chưa biết các phần tử tôn giáo có tôn trọng quy định của dân chủ hay không, hay lại rơi vào guồng máy cực đoan. Tôi hy vọng cộng đồng quốc tế vẫn sẽ cảnh giác. Bởi vì nếu tình hình ở các nước này không thuận lợi thì không nên tiếp tục chính sách hỗ trợ nữa, kể cả khi chưa biết Hồi giáo chính trị có lên nắm quyền hay không.

Tại Iran, tình hình không thể xấu hơn hiện nay. Trường hợp Iran có thể phục vụ lợi ích của mình theo nghĩa người ta cảm thấy có khả năng kiểm soát thế tục và dân chủ. Nhưng điều đó cũng có thể tác động tới tất cả các nước đang hứng chịu làn gió “Mùa Xuân Arập”. Cũng như người Iran có thể lấy cảm hứng từ kết quả tích cực ở các nước này.

Hỏi: Ông có cảm thẩy mình có một sứ mệnh tập hợp phe đối lập hay không? Trong số những người chống lại nền quân chủ của cha ông trước đây, hiện có nhiều người dường như giờ đây lại hướng về phía ông… Ổng có khẳng định điều đó không?

Trả lời: Đúng thế. Nhưng đặc biệt, tôi khẳng định rằng đối với tôi đó không phải là một vai trò mới. Tôi vẫn luôn làm điều đó, nhưng yêu cầu hiện nay mạnh mẽ hơn, đặc biệt là ở trong nước. Hơn nữa là vì cũng không còn nhiều cá nhân có thể đóng vai trò này… Thêm vào đó, tôi nghĩ đơn giản rằng có thể mình là người duy nhất có khả năng làm việc này. Và tôi cũng nghe thấy nhiều nhóm nói ra điều đó, kể cả phái cộng hòa. Đó nhất

thiết không phải là những người theo phái quân chủ. Điều này là chắc chắn. Nhưng qua suy nghĩ và hành động của tôi, họ biết tôi là ứng cử viên tự nhiên để làm việc này.

Hỏi: Thực sự Iran không thể có tương lai với một nền quân chủ lập hiến…

Trả lời: Tôi lại nghĩ rằng hình thái cuối cùng của chế độ không quan trọng lắm một khi chế độ đó thích hợp với nguyên lý dân chủ. Đó là sự lựa chọn mà người Iran phải thực hiện. Điều quan trọng đối với tôi là nội dung của chế độ đó. Trên thế giới có một số nền quân chủ và cộng hòa lập hiến hoàn toàn phù hợp với dân chủ.

Trái lại, nội dung cần phải ăn nhập với vấn đề thế tục, trong một hệ thống phải là dân chủ. Và chắc chắn dư luận Iran, tuy còn có ý kiến khác nhau về hình thái, sẽ phải thống nhất về điểm này. Phe đối lập bác bỏ nhiều nhất là nội dung này và chính trên cơ sở đó mà lúc này tôi muốn tập hợp và mời các nhóm chính trị khác nhau của Iran hợp tác trong khuôn khổ một dự án chung. Sự hợp tác đó sẽ kéo dài đến ngày chúng tôi có thể tổ chức ở Iran bầu cử tự do, điều hiện nay vẫn chưa thể lên kế hoạch được vì chế độ hiện

nay vẫn còn tại vị…

Như vậy, phải thống nhất để cùng nhau làm việc về 4 nền tảng chính: nhân quyền, toàn vẹn lãnh thổ của dân tộc Iran, thế tục – nghĩa là tách bạch rõ ràng tôn giáo và Nhà nước, và chắc chắn là tổ chức bầu cử tự do…

Chúng tôi sẽ phải trao quyền lực vào tay đồng bào mình và họ sẽ là người quyết định. Đó là điều mà tôi dự định thực hiện. Chính xung quanh chủ đề đó mà tôi muốn tập hợp và thống nhất phe đối lập. cần phải đoạn tuyệt với tình trạng nhiều phe phái như hiện nay, nếu không muốn nói là sự “hỗn tạp”. Không những để có thể lãnh đạo phong trào ở trong nước mà còn để liên hệ với cộng đồng quốc tế sớm muộn sẽ cần có người đối thoại… Nhưng khi định giúp người Iran chúng tôi, cộng đồng quốc tế cần có một người nào đó để nói chuyện và một địa chỉ để thực hiện.

Hỏi: Địa chỉ đó liệu có thể ở Pari không? ông đã gặp Ngoại trưởng Pháp Alain Juppé và nước Pháp dường như sẵn sàng giúp ông tiến hành cuộc chiến từ lãnh thổ của họ như giáo chủ Ali Khamenei đã từng làm từ lâu đài Neauphle…

Trả lời: Ngoài chính sách của chính phủ hiện nay, Pháp là một nước mà tôi luôn có cảm giác đánh giá cao Iran. Tôi cũng có cảm giác đại bộ phận người Pháp đánh giá cao người Iran và hiểu nền văn hóa của người Iran hơn các nước khác… Pháp luôn vun đắp mối quan hệ với Iran và giới trí thức Pháp luôn quan tâm đến vấn đề Iran. Tôi thấy đó là một nền tảng lý tưởng, nhất là với chính sách hiện nay của Chính phủ Pháp. Tổng thống Nikolas Sarkozy đã cho thấy ông có quyết tâm và sự mạnh bạo cần thiết để hỗ trợ như trong trường họp Libi. Điều đó khiến tôi tin tưởng nhất. Chúng tôi có thể trông cậy vào sự hỗ trợ và giúp đỡ của Pháp hơn là của các nước khác. Cụ thể những hành động đó chắc chắn sẽ được dư luận Pháp úng hộ vì ho hiểu rằng điều đó là cần thiết để tránh những mối nguy hiểm lớn nhất: nguy cơ cách mạng lan rộng, phát triển chủ nghĩa cực hữu tôn giáo, khủng bố Người Pháp hiểu rằng thay đổi chế độ ở Iran không những có lợi cho Iran mà cho cả hòa bình thế giới và lợi ích của phương Tây, trong đó có lợi ích của Pháp.

Hỏi: Ông nói đến mối đe dọa hạt nhân Iran, song ông phản đối mọi cuộc can thiệp quân sự vào Iran… Đối với ông, liệu đó có phải là hướng người dân Iran tới một cuộc nổi dạy khổng?

Trả lời: Nhân dân (Iran-TTXVN) đã sẵn sàng làm việc đó, nhưng họ không thể một mình làm việc đó. Vì đó sẽ là lấy trứng chọi đá. Đúng là có một số phong trào biết cách sử dụng hành động bất tuân của dân chúng và phi bạo lực, chẳng hạn ở nhiều nước thuộc khối Đông Âu cũ, nhưng làm được như vậy cũng phải nhờ đến sự hỗ trợ của thế giới tự do có thể hỏi những người như Natan Sharansky – một nhân vật ly khai thuộc Liên Xô trước đây, Vaclav Havel hay Lech Walesa. Tôi nghĩ họ sẽ trả lời rằng họ thành công trong việc lật đổ các chế độ áp bức họ không phải vì không có sự hỗ trợ nào. Người dân không có vũ khí và phải đối mặt với một cơ câu maphia bán quân sự áp đặt phương thức điều hành bằng sức mạnh và sự tàn ác Chúng tôi không thể theo cách làm đó và giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. cần phải dựa vào thái độ bất tuân của dân chúng có kỷ luật, nhưng chúng tôi không thể làm điều đó trong thế cô lập. Tuy nhiên, cũng không nên để thế giới nghĩ rằng chỉ có trừng phạt từ bên ngoài mới có thể giải quyết được vấn đề. Bởi lẽ nếu mục đích của trừng phạt vẫn là buộc chế độ đo phải thương lượng thì đó sẽ công dã tràng. Có bằng chứng cho thấy chế độ Têhêran không sẵn sàng thương lượng và không thể cùng tồn tại với bất kỳ ai. Như vậy phải nghĩ đến một chính sách nhằm thay đổi chế độ…

Nhưng đến lúc đó lại phải hiểu rằng một yếu tố áp lực bên trong là cần thiết. Nếu muốn tránh xảy ra tình hình xung đột quân sự thì không thể chỉ dựa vào áp lực không chắc chắn từ bên ngoài. Vậy chỉ còn một giải pháp: trực tiếp giúp đỡ các lực lượng dân chủ ở Iran. Nhưng lại phải tìm cách nào tốt nhất đế làm việc đó. Chính vì vậy, việc thành lập một hội đồng của phe đối lập là rất quan trọng, thậm chí mang tính sống còn… Bởi lẽ cộng đồng quốc tế sẽ qua đó xác định các lực lượng sẽ cùng với họ giải quyết vấn đề.

Hỏi: Câu hỏi cuối cùng liên quan đến các nước láng giềng của Iran… Arập Xêút, Baranh, Các tiểu vương quốc Arập thống nhất, Cata và Côoét đều lo ngại trước cách hành xử của chế độ Têhêran… Lúc này ông có cảm thấy các chế độ đó nhìn nhận ông như giải pháp thay thế đáng tin cậy giúp toàn khu vực tìm được hình thái cân bằng và ổn định hay không?

Trả lời: Tôi tin rằng các nhà lãnh đạo các nước này biết rõ rằng chừng nào chế độ hiện nay còn tại vị, mối đe dọa sẽ vẫn còn… Đây không phải là lần đầu tiên họ cảm thấy bị đe dọa, mà họ đã cảm thấy thế ngay từ đầu nhưng phải đến lúc này tình hình có thể nghiêm trọng hơn và, trong trường hợp xảy ra xung đột quân sự, họ có thể là nạn nhân đầu tiên của đòn đánh trả của Iran… Giờ đây, họ không thể ngồi yên mà phải hành động. Thách thức đã được đưa ta, chiến tranh đã bất đầu. vấn đề không phải là để cho chế độ đó uy hiếp mình nữa mà các nước nói trên phải đóng vai trò trong việc hỗ trợ phong trào dân chủ Iran.

Tôi kêu gọi các nước này. Tôi đã suy nghĩ trong 32 năm về vấn đề này… Tôi biết rõ rằng sự tồn tại của chúng tôi phụ thuộc trước hết vào việc thay đổi chế độ ở Iran và không phải chỉ trông chờ vào lực lượng nước ngoài vì sớm hay muộn họ sẽ rời sân khấu và để chúng tôi lại một mình…

Tôi muốn nói với các nước này: “Các bạn cần phải hành động vì đã có chúng tôi và chúng tôi có thể giúp các bạn và chúng tôi có thể tự giúp mình. Qua chúng tôi, các bạn có thể gặt hái được thành quả của việc giúp đỡ đó. Đây là lúc đưa ra một quyết định lớn lao…” Như tôi đã nói ở trên, đối với các nước này không phải là lúc sợ bị cáo buộc là can thiệp nữa, vì chế độ ở Iran sẽ đe dọa họ./.

Nguồn: TTXVN/ Basam

Ảnh trong bài: Nếu không ghi thêm, tất cả các ảnh trong bài này chỉ mang tính minh họa và có bản quyền như nguồn tin gốc đã đưa.

 

Booking.com
Tiêu điểm

Đọc nhiều

Thảo luận

Quảng cáo